Category: Eğitim Stratejileri Üzerine Çalışmalar

ÖZGÜRLÜK OKULU

Çok değerli bir kitap. Çocuk eğitimi ile ilgili standardın dışına çıkan çok fikir içeriyor. Özgürlükçü bir bakış açısının üzerine temellendirilmiş. Doğduğumuz andan itibaren herşeyimizle, bedenimizle, davranışlarımızla kendimizi severek büyümeyi, kendimizi herşeyimizle ayıpsız kabul ederek büyümeyi anlatıyor. Bunu çocuklarımıza nasıl öğretebileceğimizi, kendimizin nasıl öğreneceğini..
Ben bugün dünyada böyle bir okulun var olmuş olmasını büyük, büyük bir sevinçle karşılıyorum..

İletişim Hataları

Çocuğumla iletişim kurarken yaptığım bir kaç şey var. Anne olarak aslında benim denetimim altında olmayan şeyleri denetleyebileceğime inanıyorum veya denetlemem gerektiğine. Çocuğumun davranışlarını kontrol etmeye ihtiyaç duyuyorum sanki bu şekilde iyi bir anne olduğumu kendime ve tüm dünyaya kanıtlayacağım duygusu var. Ne kadar yanlış!

Ben bir anne olarak çocuğumun belli bir şekilde düşünmesini, hissetmesini veya davranmasını sağlayamam, ama hangi davranışlara hoşgörü göstereceğim, hangilerine göstermeyeceğim konusunda kararlı olabilirim. Kötü davranışlarının sonuçlarının ne olacağı konusunda katı ve kararlı olabilirim.

Eğer ben çocuğumla bir iktidar mücadelesine girersem onları düşüncelerine duygularını aşırı müdahale etmiş olurum diye düşünüyorum. Burada kendime dönüp kendi konumuma bakmam gerekir sanırım.

Bir de başka bir konu var, sorunun kendimizde, çocukta veya babada olduğunu düşünmenin bir faydası olmaz diye düşünüyorum. Sorun kimde gözükürse gözüksün aile hayatında tek bir suçlu olmuyor.

Halil Cibran’dan çocuklar üzerine birkaç söz

“Sizin diye bildiğiniz evlatlar gerçekte sizlerin değildirler,
Onlar kendisini özleyen Hayat’ın oğulları ve kızlarıdırlar.
Sizler aracılığıyla dünyaya gelmişlerdir ama sizden değildirler.
Sizlerin yanındadırlar ama sizlerin malı değildirler.
Onlara sevginizi verebilirsiniz ama düşüncelerinizi asla. Çünkü onların kendi düşünceleri vardır.
Onların vücutlarını çalabilirsiniz ama canlarını asla. Çünkü onların canları geleceğin sarayında oturur ve sizler düşlerinizde bile orayı ziyaret edemezsiniz.
Kendinizi onlara benzetmeye çalışabilirsiniz ama onları kendinize benzetmeye kalkışmayın hiç. Çünkü Hayat ne geriye gider ne de geçmişle ilgilenir.
Sizler, evlatların birer canlı ok gibi fırlatıldıkları yaylarsınız.
Yayı geren, sonsuza açılan yolda kendine bir hedef edinmiştir ve oklarını en uzağa eriştirebilmek için Kendi gücüyle sizleri gerer. Yayı gerenin elinde seve seve bükülün, Çünkü oku atan O güç, uzaklaşan okları sevdiği kadar elindeki sağlam yayı da sever.”

Halil Cibran, Ermiş adlı eserinden bir parça.

O kadar çok şey söylenebilir ki bu sözler üzerine. Halil Cibran’ın kullandığı sembolleri çözmek ayrı bir şey zaten. Yine de kendimce yorumlamaya çalışacağım..

Waldorf Pedagojisi 2

Beni etkileyen bir başka özellik de Waldorf yuvasında elektronik medyanın, pedagojik çalışmada kullanılmaması oldu.

” TV karşısındaki çocukla, kukla tiyatrosu izleyen çocuk arasında farkları gözlemlemeli. Tv karşısındaki çocuk genelde hareketsiz, oysa kukla oyunu izleyen çocuk, sürekli oyuna katılır. Örneğin “Kırmızı Başlıklı Kız” masalını TV’de izleyen çocuklar, sadece izleyicidir. Oysa kukla oyunu olarak seyrederken, kurdun arkadan yaklaşma anında ya da avcının görünmesi sırasında izleyen çocuklar heyecanlanır ve kırmızı şapkalı kızı uyarmak üzere yerlerinden kalkar ve bağırırlar.
Çocuk için önemli olan, dünyada olup bitenin motorik olarak birlikte gerçekleştirilmesi, tv karşısında eksik kalır. Hareket bastırılır. Bu bastırılan hareketler daha sonra açığa çıktığında ise, genellikle agresyon şeklinde olur. Okul öncesi yuvada görülen agresyonu, sıklıkla akşam izlenen tv’ye bağlamak yanlış olmaz.
O nedenle yuvada çocukların doğrudan doğruya yaşına uygun hareketlere yönlendirilmesi gerek. İradeyle ve içsel güvenle yaşamın olaylarına hareketle katılmalı, yuvada bu sağlanmalı. Eğitimin esası da zaten irade eğitimidir. “

Waldorf Pedagojisi

İlk Waldorf Okulu 19919da Stuttgart-Almayna’da Rudolf Steinar tarafından kurulmuş. (Rudolf Steiner 1864-1925 yılları arasında yaşamış Avusturyalı bir filozof, bilimadamı)

Tarhan Onur’un Buğday dergisinde yazdığı yazıdan bir bölümü paylaşmak istiyorum:
Steiner, “Çocukken duyu izlenimleri soluk almak gibidir. Soluk vermeye denk düşen edim ise taklittir,” diyor. İlk yıllarda her şey oyun, her nesne oyuncaktır aslında. Çocuk yürümeyi de konuşmayı da taklit ederek öğrenir. Önünde ayakta dik duran ve uzamda ileri hareket eden örnekler olmasa çocuğun yürümeyi öğrenemediği, geçen yüzyılda Uzakdoğu’da bulunan kurtların yetiştirdiği çocuklar sayesinde kanıtlanmıştır. Yürüme hareketleriyle birlikte konuşma organı da gelişir. Artık her şeyi adlandırmaya başlar ve çocukta nesne ve nesnenin adı iki ayrı kanalda kaydedilir. Bu da çevreye ve nesnelere ilk mesafe kazanmanın başlangıcıdır.
Ve böylece üç yaş civarında “ben” duygusu gelişir. Bu dönemde çocuğun beyni uygun oyuncaklarla uyarıldığında, fantezisi harekete geçirilir. Fanteziyi beslemenin yolu, çocuğun eline bitmiş, her şeyiyle dört dörtlük oyuncaklar vermemekten geçer. O nedenle, birkaç çaput parçasıyla yapılmış bir bebek, ağlayan, konuşan, yürüyen bir bebekten daha elverişlidir. Çocuk oyun sırasında bütün benliğiyle oradadır. Büyüklerde eksik olan “şimdi ve burada” duygusu içindedir. Çocuğa zaman tanımalı, deneylerde bulunması sabır ve şefkatle desteklenmelidir. Bir kibrit kutusu, çocuk için herşey olabilir; gemidir, arabadır, uçaktır. Nesneye o an denemek istediği ve uyum sağlamak istediği koşullara göre anlam verir. Oyunu bittiğinde ise, o yine bir kibrit kutusudur. Bu, zekânın ve bilincin gelişmesinin de temel öğelerinden biridir.
Fantezi çocuğa, var olanın ötesine geçmek ve kendi yapıp etmesiyle olabilecekleri biçimlendirmek gücü verir. Böylece taklit ve oyun yoluyla deneyimlediği nesneler ve durumlar sonucu ortaya çıkan imgelerin, zihnini faaliyete geçirmesiyle, onları karşılaştırır, birbiriyle bağlantıya sokar veya belli niteliklere göre ayırır. Bütün bu izlenimlerin hammaddesi nesne ve ortam bilgisine dönüşür. İşte çocuk, ancak bu oyunlarla edindiği tecrübeler, geliştirdiği duygular ve düşünceler sayesinde zamanla sonra bir toplumsal varlığa dönüşür. Oyun ve taklit çocuğu içine doğduğu toplumun bir bireyi haline getirir. Bu arada büyülü yıllar denen yedi yıllık süre geçer ve kalıcı dişlerin çıkmasıyla, korunmalı aile ortamından okula gitme zamanı gelir.
Steiner, ilk okul yıllarında da derslerin daima oyunla karışık biçimlendirilmesini salık veriyor. Gündelik ders ritminin tıpkı soluk alıp verme ritmi gibi, belli bir ders konusuna yoğunlaşma ile, çocuğun tüm bedeni ve duygularıyla hareket halinde var olabildiği oyunla ritmik biçimde çeşitlendirilmesini istiyor. Yoğunlaşma soğuktur, oysa oyuna duygusal-bedensel katılım organizmayı ısıtır. Öğrenme süreciyle sindirim arasında bu bakımdan paralellik vardır. Öğrenilenin sindirilmesiyle bellek oluşur. Okulda masalların, destanların sınıfta herkesin katılımıyla oynandığında çok daha kolay öğrenildiğini ve çocuğun ritim duygusunu besleyen koro çalışmaları, her ünlü ve ünsüz harfin kendine özgü hareketleri olan Eurythmie ile duygusal-ruhsal yaşamın esneklik, canlılık ve uyum kazandığını söylüyor.

Montessori Ekolü

Dünyadaki mevcut çocuk eğitim ekollerini ve alternatif ekolleri araştırmaya başladım.

Gördüğüm kadarıyla alternatif ekoller arasında dünyada en yaygın olanı Montessori yaklaşımı. Özel olarak geliştirilmiş araç gereçlerle çocukların kendi yeteneklerini kullanmasına yardımcı olacak zevkli bir ortam sağlıyor. Montessori bir insanın başka bir insan tarafından
eğitilebileceğine inanmıyor. Bu nedenle Montessori okullarında eğitim bir çeşit ‘kendi kendini eğitme’ diye de tanımlanabiliyor. Sadece çevre, çocuğun gereksinimine göre amaçlı, planlı ve kontrollü oluyor. Bu konuda Eylem Korkmaz’ın 2006’da yazdığı bir yazıyı buldum. Yazıya göre Montessori anaokullarında akademik çalışmanın çok fazla olduğu, oyuna yer verilmediği metoda getirilen bir eleştiri. Montessori metodunda gerçekten de hayali oyunlara yer verilmiyor, nesnelerin minyatürleriyle oynamaları yerine çocuğa gerçek deneyimler sunuluyor. Örneğin çocuğun minyatür mutfak araç gereçleriyle (çoğunlukla plastik olurlar) oynaması yerine gerçek bir mutfakta iş yapması sağlanıyor. Montessori anaokullarında bu deneyimi sağlamak için çocukların boylarına uygun mutfak tezgahlarının yapıldığı görülür. Bu örnek diğer etkinlikler için de geçerli. Yani çocuğun “mış gibi” yapması yerine gerçek etkinliklerde bulunması sağlanıyor. Anladığım kadarıyla bu metod çocuğun rehberliğini esas alan bir metod.
0-18 yaş eğitiminin tüm aşamalarında çocuğun kendi eğitimini yönlendirmesi, eğitim yaşantısının ilk söz sahibi olması bekleniyor. Özetle “Çocuğun eğitimini üstlenen yetişkin, çocuğun yaşamındaki ilk aylardan itibaren çocuğu kendini yaratmaya çalışan bir sanatçı olarak görmeli ve onun bu yaratım sürecini gereksiz müdahalelerle sekteye uğratmadan gerekli olan çevreyi hazırlamalı, ona ve seçimlerine saygı duymayı öğrenmelidir.” deniyor.

Gerçekten güzel bir yazı, ben birkaç alıntı yaptım, tamamını okumak isteyenler için kaynak:
“Eğitimde Alternatif Bir Metod: Montessori”, Zil ve Teneffüs Dergisi, Sayı: 6, s.45-47.

Alternatif eğitim ekollerini araştırmak istememin sebebi çocuklarımız için daha farklı şeyler yapma zamanının gelmiş olduğuna inanmam. Yeni çocuklar o kadar zekiler ki, sahip oldukları potansiyeli ne kadar erken keşfedip geliştirmelerine izin verirsek, içlerindeki yaratıcı gücün onlara çok önemli şeyler yaptıracağını düşünüyorum.